Η Εταιρεία Ανδρίων Επιστημόνων (ΕΤΑΝΕΠ) πιστή στον ρόλο της ως τεχνικός σύμβουλος και αρωγός της τοπικής κοινωνίας, δημοσιοποιεί το πλήρες σώμα των συμπερασμάτων-αποτελεσμάτων από την επιστημονική ημερίδα με θέμα «Διαχείριση Υδάτινων Πόρων Άνδρου», η οποία πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 στον Πολυχώρο του ΕΠΑ.Λ. Χώρας. με σύγχρονη μετάδοση διαδικτυακά.
Η Εταιρεία ευχαριστεί θερμά:
- Τους ομιλητές, που με μεγάλη επιστημοσύνη και λεπτομέρεια μας παρουσίασαν και εξήγησαν όλες τις πτυχές αυτού του πολύπλοκου προβλήματος·
- Τους επίσημους φορείς του νησιού μας, που τίμησαν με την παρουσία και προσοχή τους την ημερίδα, τον Δήμαρχο, τους Αντιδημάρχους, τους Δημοτικούς Συμβούλους, τους προέδρους κι εκπροσώπους των Τοπικών Κοινοτήτων και Πολιτιστικών Συλλόγων·
- Τους χορηγούς, που με τη συνεισφορά τους βοήθησαν στην πληρέστερη οργάνωση της ημερίδας·
- Τους συνδημότες μας, που παρακολούθησαν και συμμετείχαν ενεργά στην ημερίδα, διά ζώσης και εξ αποστάσεως.
Έπειτα από έναν χειμώνα με σημαντικές βροχοπτώσεις, που συνεχίζονται ακόμη λίγες μέρες πριν τον Απρίλιο, θα ήταν οξύμωρο η Άνδρος να βρεθεί ξανά το καλοκαίρι αντιμέτωπη με προβλήματα υδροδότησης.
Οι προτάσεις, που κατατέθηκαν από ειδικούς επιστήμονες, αποτελούν σήμερα, περισσότερο από ποτέ, ένα ρεαλιστικό καί αναγκαίο σχέδιο για τη θωράκιση του νησιού και τη μετατροπή του σε πρότυπο βιώσιμης διαχείρισης.
Ομιλητές
(με αλφαβητική σειρά)
- Ιωάννης Αλεξίου | Συνεργάτης δράσεων αποκατάστασης της φύσης | WWF Ελλάς
- Νίκος Μπεντάου, Γιάννης Δελλατόλας | Πολιτιστικός και Περιβαλλοντικός Σύλλογος Τήνου «Αμπασάδα»
- Θεόδωρος Κολυδάς | Μαθηματικός, Μετεωρολόγος, Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου τής Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας
- Νίκος Μαλατέστας | Πολιτικός Μηχανικός, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Περιβαλλοντικού και Πολιτιστικού Πάρκου Πάρου «Αϊ – Γιάννης Δέτης»
- Ισίδωρος Νικολάου | Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, Μsc Περιβαλλοντικού σχεδιασμού έργων υποδομής, Αναπληρωτής προϊστάμενος Διεύθυνσης Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης Δήμου Άνδρου
- Ηλίας Νόκας | Προϊστάμενος Διεύθυνσης Υδάτων Νοτίου Αιγαίου Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου
- Γεώργιος Σαμπατακάκης | Διδάκτορας Υδρογεωλογιας, Μέλος της Διεθνούς Ένωσης Υδρογεωλογων, Διευθυντής Υδατικών Πόρων και Γεωθερμίας στην Εθνικής Αρχής Γεωλογικών καί Μεταλλευτικών Ερευνών
- Γεώργιος Φιλιππίδης | Γεωπόνος, Γραφείο Αγροτικής Οικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Άνδρου
Συμπεράσματα – Προτάσεις
Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδάτων Άνδρου
Παρά την ιδιαίτερη γεωλογική της ταυτότητα, διαθέτει το απαραίτητο υδατικό δυναμικό για την κάλυψη των αναγκών της, υπό την προϋπόθεση ότι θα εγκαταλειφθεί το σημερινό μοντέλο της αποσπασματικής διαχείρισης και της σπατάλης.
1. Επιστημονική Χαρτογράφηση & Γεωλογική Ιδιαιτερότητα (εισήγηση Γ. Σαμπατακάκη)
Το κλειδί για τη σωστή διαχείριση βρίσκεται στην κατανόηση του υποβάθρου του νησιού:
- Αναγνώριση Στεγανότητας: Το 90% των πετρωμάτων της Άνδρου (ηλικίας 300 εκ. ετών) είναι στεγανά. Αυτό εξηγεί την απουσία μεγάλων υδροφόρων και την ύπαρξη πολλών, αλλά μικρών και ευάλωτων πηγών.
- Στοχευμένες Γεωτρήσεις: Η εκπόνηση της εδαφολογικής μελέτης από την ΕΑΓΜΕ είναι καθοριστική για τον εντοπισμό των υδροπερατών σχηματισμών. Στόχος είναι οι νέες γεωτρήσεις να γίνονται σε σημεία υψηλής αποδοτικότητας, ώστε να μην “στεγνώνουν” τις επιφανειακές πηγές.
- Αξιοποίηση Λεκανών Απορροής: Επιβάλλεται η μελέτη των σημείων με έντονα πλημμυρικά χαρακτηριστικά (π.χ. Άχλα, Ζόρκος) για τη δέσμευση των νερών πριν καταλήξουν στη θάλασσα.
2. Υποδομές & Τεχνικές Παρεμβάσεις Για τη θωράκιση του νησιού προτείνονται λύσεις «ήπιας» και «γκρίζας» υποδομής:
- Μικροί Ορεινοί Ταμιευτήρες (εισήγηση Ν. Μαλατέστα): Προτεραιότητα στη δημιουργία μικρών λιμνοδεξαμενών (έως 100.000 κ.μ.) σε περιοχές όπως οι Εβρουσές, ο Ξηρόκαμπος και η Πίσω Μεριά, που προσφέρουν βιώσιμη λύση έναντι των μεγάλων και δαπανηρών φραγμάτων.
- Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (εισήγηση Ι. Αλεξίου): Κατασκευή χαμηλών λίθινων αναβαθμών σε ρέματα περιοδικής ροής (κατά το πρότυπο της Νάξου και της Πάρου) για τον εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα και την αντιπλημμυρική προστασία, όπως παραδοσιακά χτίζονταν στην Άνδρο.
- Εκσυγχρονισμός Δικτύων (εισήγηση Ι. Νικολάου): Ενοποίηση των 30+ ανεξάρτητων δικτύων, αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων αγωγών (μείωση του 35% των απωλειών) και εγκατάσταση συστημάτων τηλεμετρίας.
3. Διαχείριση Ζήτησης & Κατανάλωσης Η τεχνική επάρκεια δεν αρκεί χωρίς αλλαγή κουλτούρας:
- Γεωργία Ακριβείας (εισήγηση Γ. Φιλιππίδη): Αντικατάσταση των παραδοσιακών μεθόδων άρδευσης με σύγχρονα τεχνολογικά συστήματα που περιορίζουν την αλόγιστη χρήση νερού στις καλλιέργειες.
- Επαναχρησιμοποίηση (εισήγηση Ι. Νικολάου): Αξιοποίηση του νερού από τους Βιολογικούς Καθαρισμούς για άρδευση, αποδεσμεύοντας πόσιμο νερό για τις οικιστικές ανάγκες.
- Υποχρεωτικές Δεξαμενές (εισήγηση Ν. Μπεντάου & Γ. Δελλατόλα): Θέσπιση υποχρέωσης για κατασκευή δεξαμενής συλλογής βρόχινου νερού σε κάθε νέα οικοδομή (π.χ. 40 κ.μ. ανά κατοικία).
- Τουριστικό Μοντέλο (εισήγηση Ν. Μπεντάου & Γ. Δελλατόλα): Προώθηση ενός βιώσιμου προτύπου τουρισμού που θα στοχεύει σε κατανάλωση κοντά στα 250 λίτρα/ημέρα, αντί των σπάταλων 750 λίτρων των πολυτελών καταλυμάτων.
4. Παρακολούθηση & Θεσμικό Πλαίσιο
- Μετεωρολογική Θωράκιση (εισήγηση Θ. Κολυδά): Άμεση εγκατάσταση τουλάχιστον τριών μετεωρολογικών σταθμών (Καβοντόρο, Χώρα, Γαύριο/Κόρθι) για την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής.
- Σύγχρονη Διοίκηση (εισήγηση Ι. Νικολάου): Εξέταση της δημιουργίας μιας σύγχρονης Δ.Ε.Υ.Α. (Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης) που θα επιτρέψει τον έλεγχο των χιλιάδων υδρομετρητών και την ορθολογική τιμολόγηση.
Ένα πρώτο βήμα στην αξιοποίηση των συμπερασμάτων από την ημερίδα αποτέλεσε η ανάθεση από τον Δήμο Άνδρου στην Εθνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) μελέτης για την ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ ΝΗΣΟΥ ΑΝΔΡΟΥ, η οποία ήδη στις αρχές του 2026 παραδόθηκε.
Κάθε δράση των επιστημονικών και κοινωνικών φορέων του νησιού μας, όταν φέρνει ουσιαστικά αποτελέσματα για τον τόπο, μας γεμίζει δύναμη και ενέργεια να συνεχίζουμε με ακόμη περισσότερες δημιουργικές προτάσεις και πρωτοβουλίες.
Με συνεργασία, γνώση και συνέπεια, μπορούμε να συμβάλλουμε ενεργά στην πρόοδο και την ποιότητα ζωής του νησιού μας.
Πρόγραμμα
11:00 – 11:30 Έναρξη
Χαιρετισμός Διοικητικού Συμβουλίου ΕΤΑΝΕΠ
Χαιρετισμός & Ομιλία Δημάρχου
Χαιρετισμός Επάρχου
Γ. Παπαδόπουλος-Τετράδης, δημοσιογράφος, μνήμη Βαγγέλη Πισσία
11:30-14:00 Ομιλίες
Συστήματα ύδρευσης Άνδρου – Προβλήματα & προοπτικές
Ισίδωρος Νικολάου
Θέματα διαχείρισης του νερού στην Άνδρο – Ζήτηση και προσφορά
Ηλίας Νόκας
Παρουσίαση μελέτης κατασκευής τριών λιμνοδεξαμενών στην Άνδρο
Νίκος Μαλατέστας
Τα νέα δεδομένα στη διαχείριση του νερού και η κλιματική αλλαγή
Θεόδωρος Κολυδάς
Καλλιέργειες Άνδρου και γεωργία ακριβείας
Γεώργιος Φιλιππίδης
Υπόγειο και επιφανειακό υδατικό δυναμικό της νήσου Άνδρου, ορθολογική διαχείριση και αξιοποίηση
Δρ. Γεώργιος Σαμπατακάκης
Παραδοσιακοί λίθινοι αναβαθμοί: Μία λύση βασισμένη στη φύση για τη διαχείριση του νερού
Ιωάννης Αλεξίου
Τουρισμός και διαχείριση νερού – Υπολογισμοί και παραδείγματα από την Τήνο – Κατευθύνσεις και επιλογές για το μέλλον
Νίκος Μπεντάου, Γιάννης Δελλατόλας
14:00 – 14:30 Διάλειμμα
14:30 – 15:00 Ερωτήσεις και τοποθετήσεις από το κοινό
15:00 – 16:00 Στρογγυλό τραπέζι – Συμπεράσματα
Σύνοψη Ομιλιών
Συστήματα ύδρευσης Άνδρου – Προβλήματα και προοπτικές
Ισίδωρος Νικολάου
Η παρουσίαση του κ. Ισίδωρου Νικολάου με θέμα «Συστήματα ύδρευσης Άνδρου – Προβλήματα και προοπτικές» ανέδειξε τη σύνθετη πραγματικότητα της υδροδότησης του νησιού. Τα συστήματα ύδρευσης της Άνδρου αποτελούνται από περίπου 30 ανεξάρτητα δίκτυα με πάνω από 75 δεξαμενές, 60 γεωτρήσεις και πολλές πηγές, γεγονός που τα καθιστά δύσκολα διαχειρίσιμα. Σε πολλές περιπτώσεις, πρόκειται για δίκτυα πεπαλαιωμένα, χωρίς ενιαίο σχεδιασμό και χωρίς επαρκή εξαρτήματα ελέγχου, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα επιρρεπή σε βλάβες. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες αναβάθμισης τα τελευταία χρόνια, τα προβλήματα παραμένουν, ιδίως όσον αφορά τις διαρροές, την υφαλμύριση και την περιορισμένη χωρητικότητα δεξαμενών.
Η ετήσια παραγωγή νερού υπολογίζεται σε περίπου 2.000.000 κυβικά μέτρα, ενώ η καταγεγραμμένη κατανάλωση ανέρχεται σε 1.300.000 κυβικά μέτρα, με εκτιμώμενες απώλειες της τάξης του 35%. Τα κύρια προβλήματα της ύδρευσης εντοπίζονται στη σταδιακή μείωση των αποθεμάτων, στην αύξηση της κατανάλωσης λόγω τουρισμού και στην ελλιπή διαχείριση των υφιστάμενων πόρων. Η λύση, όπως προτείνεται, δεν είναι μία: απαιτείται συνδυασμός ενεργειών, από τη μείωση σπατάλης μέσω τηλεμετρίας και έξυπνων μετρητών, μέχρι τη διασύνδεση δικτύων και τη δημιουργία νέων μεγάλων δεξαμενών.
Σε επίπεδο ενίσχυσης των ποσοτήτων νερού, οι γεωτρήσεις προσφέρουν άμεσες αλλά μη βιώσιμες λύσεις, ενώ η αφαλάτωση αν και αξιόπιστη είναι εξαιρετικά δαπανηρή (~4€/κ.μ.). Οι λιμνοδεξαμενές και τα μικρά φράγματα ανάσχεσης παρουσιάζονται ως πιο οικολογικές και μακροπρόθεσμες λύσεις. Τέλος, τονίζεται η ανάγκη αξιοποίησης των υδάτων από βιολογικούς καθαρισμούς για άρδευση, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων.
Θέματα διαχείρισης του νερού στην Άνδρο – Ζήτηση και προσφορά
Ηλίας Νόκας
Στην ομιλία του ο κος Νόκας ξεκίνησε περιγράφοντας την υπάρχουσα κατάσταση στην Άνδρο, όπου τα διαθέσιμα υδατικά αποθέματα σημειώνουν αυξανόμενη πίεση λόγω κλιματικής αλλαγής, αυξημένης τουριστικής κατανάλωσης και έλλειψης σχεδιασμένων υποδομών. Επισημαίνεται ότι «η Άνδρος διαθέτει επαρκείς εγχώριους υδροφόρους πόρους», υπό την προϋπόθεση εφαρμογής στοχευμένων παρεμβάσεων όπως τα μικρά φράγματα, η αξιοποίηση λεκανών απορροής και η αποτελεσματική ορθολογική διαχείριση.
Ο κ. Νόκας πρότεινε τον συνδυασμό διαφορετικών πηγών: επιφανειακής απορροής, υπόγειων υδροφορέων και αφαλάτωσης, ώστε να καλυφθούν οι τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες. Στο τέλος της εισήγησής του σημείωσε χαρακτηριστικά, ότι η πρόκληση είναι σαφής: «Τα νερά της Άνδρου αλλάζουν – εμείς τι κάνουμε;». Η παρουσίαση καλεί σε άμεση κινητοποίηση και επιστημονικό σχεδιασμό, με έμφαση στην παρακολούθηση δεδομένων, την ευθυγράμμιση με διεθνείς πρακτικές και την ενεργό συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων φορέων, προκειμένου να αναπτυχθεί μια εναλλακτική στρατηγική διαχείρισης νερού στον νησιωτικό χώρο.
Αξιοποίηση επιφανειακών απορροών στη νήσο Άνδρο με τη δημιουργία ορεινών ταμιευτήρων νερού
Νίκος Μαλατέστας
Η παρουσίαση του κ. Νίκου Μαλατέστα με θέμα «Αξιοποίηση επιφανειακών απορροών στη νήσο Άνδρο με τη δημιουργία ορεινών ταμιευτήρων νερού» αναφέρθηκε σε μια ολοκληρωμένη μελέτη που εκπονήθηκε το 2009 υπό τη δειύθυνση του αείμνηστου Βαγγέλη Πισσία, που είχε σκοπό να βρεθούν λύσεις προσαρμοσμένες στις φυσικές και κοινωνικές συνθήκες της Άνδρου, επιδιώκοντας μια βιώσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη του νησιού μέσω της στρατηγικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων του, στο πλαίσιο συνεργασίας του τότε ΤΕΙ Αθήνας με τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κυκλάδων και τους τρεις πρώην Δήμους της Άνδρου. Το έργο είχε ως στόχο την ορθολογική αξιοποίηση των επιφανειακών απορροών του νησιού μέσω της κατασκευής μικρής κλίμακας ταμιευτήρων, χωρητικότητας έως 100.000 m³, θεωρώντας ότι «είναι προτιμότερο για λόγους διαχειριστικούς και περιβαλλοντικούς να υπάρχουν περισσότεροι μικροί ταμιευτήρες παρά λιγότεροι μεγάλοι».
Η μελέτη αναπτύχθηκε σε πέντε διακριτές δράσεις, που περιλάμβαναν μεταξύ άλλων τη συλλογή και ανάλυση υδρολογικών και γεωλογικών δεδομένων, τη διερεύνηση των δυνατοτήτων κατασκευής ταμιευτήρων σε διάφορες λεκάνες απορροής όπως οι Εβρουσές, ο Ξηρόκαμπος και η Πίσω Μεριά, και την εκπόνηση προκαταρκτικών περιβαλλοντικών εκτιμήσεων. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν τη σκοπιμότητα κατασκευής τριών εξωποτάμιων λιμνοδεξαμενών: στην περιοχή Εβρουσών (χωρητικότητας 90.000 m³), στον Ξηρόκαμπο Γαυρίου (76.000 m³) και στην Πίσω Μεριά (73.000 m³), οι οποίες σχεδιάστηκαν με σύγχρονες μεθόδους στεγανοποίησης και έργα εκτροπής νερού. Εκτιμήθηκε ότι οι τρεις αυτές λιμνοδεξαμενές μπορούν να προσφέρουν περί τα 300.000 κ.μ. ετησίως, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διασφάλιση της υδρευτικής και αρδευτικής επάρκειας του νησιού για τις επόμενες δεκαετίες.
Τα νέα δεδομένα στη διαχείριση του νερού και η κλιματική αλλαγή
Θεόδωρος Κολυδάς
Η παρουσίαση του κ. Θεόδωρου Ν. Κολυδά, Διευθυντή του Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου της ΕΜΥ, εστίασε στα νέα δεδομένα που διαμορφώνονται στη διαχείριση των υδάτινων πόρων υπό την επίδραση της κλιματικής αλλαγής, με ιδιαίτερη αναφορά στην περίπτωση της Άνδρου. Με βάση δεδομένα της περιόδου 1979–2023, ο κ. Κολυδάς επισημαίνει ότι η θερμοκρασία στο νησί αυξάνεται σταδιακά, ενώ οι βροχοπτώσεις παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις και τάσεις μείωσης. Το πρόβλημα επιτείνεται από την έλλειψη επίσημου μετεωρολογικού σταθμού στην Άνδρο, γεγονός που καθιστά τη συστηματική καταγραφή και παρακολούθηση του υδρολογικού κύκλου ατελή και εξαρτημένη από δευτερογενείς πηγές όπως η βάση ERA5 του ECMWF.
Ο κ. Κολυδάς τόνισε ότι η απουσία αξιόπιστων τοπικών δεδομένων υποβαθμίζει τον σχεδιασμό και την εφαρμογή κατάλληλων πολιτικών διαχείρισης, ενώ υπογράμμισε πως «όταν υπάρχει έλλειμμα μετρήσεων από μετεωρολογικούς σταθμούς, χρησιμοποιούνται χάρτες αναλύσεων reanalysis και δεδομένα από την ευρωπαϊκή βάση ERA5 με χωρική ανάλυση 30km». Η παρουσίαση κατέληγε με μια προειδοποίηση-πρόσκληση σε δράση: «Τα νερά και οι καιροί της Άνδρου αλλάζουν. Εμείς;» — τονίζοντας ότι δεν μπορούμε να παραμείνουμε αδρανείς σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται ραγδαία. Με εμβληματική φράση, επισημαίνει πως «η φύση δεν εκδικείται, απλώς συνεχίζει το μακρινό ταξίδι της ακολουθώντας το βέλος του χρόνου».
Καλλιέργειες Άνδρου και γεωργία ακριβείας
Γεώργιος Φιλιππίδης
Ο κ. Φιλιππίδης, από το γραφείο Αγροτικής Οικονομίας της Περιφέρειας, κατέθεσε στοιχεία, που σχετίζονται με την αλόγιστη και παράνομη χρήση των αντλήσεων, την ύπαρξη παράνομων γεωτρήσεων, των οποίων ο αριθμός υπερβαίνει τις νόμιμες, ενώ και οι νόμιμες ελέγχονται για την κατάθεση ψευδών στοιχείων. Ανέλυσε το πρόβλημα σπατάλης τού νερού, πού αφορά στον τρόπο άρδευσης. Η γεωργία στην Άνδρο, πού σχετίζεται με την καλλιέργεια ελιάς, αμπελιού, κηπευτικών και λεμονιού, αρδεύεται από πηγές (172 κοινόχρηστες), πηγάδια ή γεωτρήσεις, και στον ΟΠΕΚΕΠΕ έχουν δηλωθεί 696 αγρότες.
Πρόταση του κ. Φιλιππίδη είναι η ονομαζόμενη γεωργία ακριβείας, δηλαδή η διαχείριση με σκοπό την παραγωγικότητα, με σύγχρονη τεχνολογική υποστήριξη, που περιορίζει τη σπατάλη νερού.
Υπόγειο και επιφανειακό υδατικό δυναμικό της νήσου Άνδρου, ορθολογική διαχείριση και αξιοποίηση
Γεώργιος Σαμπατακάκης
Η παρουσίαση του Δρ. Γεώργιου Σαμπατακάκη με τίτλο «Υπόγειο και επιφανειακό υδατικό δυναμικό της νήσου Άνδρου, ορθολογική διαχείριση και αξιοποίηση» αποτύπωσε με επιστημονική ακρίβεια τη γεωλογική ταυτότητα της Άνδρου και την αλληλεπίδρασή της με τους υδατικούς πόρους του νησιού. Η γεωλογική ηλικία της Άνδρου φθάνει τα 300 εκατομμύρια έτη, με κυρίαρχη παρουσία παλαιοζωικών πετρωμάτων, τα οποία σε συνδυασμό με την τεκτονική της ιστορία, διαμόρφωσαν ένα αναλυτικά χαρτογραφημένο ανάγλυφο που επηρεάζει καθοριστικά την απορροή και την αποθήκευση των νερών. Οι λεκάνες απορροής, όπως της Άχλας, των Λεύκων και του Ζόρκου, παρουσιάζουν έντονα πλημμυρικά χαρακτηριστικά, ενώ η διαμόρφωση των ρεμάτων ακολουθεί πιστά τους άξονες των γεωλογικών ρηγμάτων με κατεύθυνση ΝΔ-ΒΑ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δυναμική των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων. Οι υπόγειοι υδροφορείς της Άνδρου, αν και δεν είναι μεγάλης δυναμικότητας λόγω λιθοστρωματογραφίας και έντονου τεκτονισμού, εμφανίζουν φυσική προστασία από τη θαλάσσια διείσδυση και την απώλεια στο θαλάσσιο μέτωπο. Σημαντικό είναι επίσης το επιφανειακό δυναμικό των λεκανών, που σε περιόδους έντονης βροχόπτωσης φτάνει σε εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, με τον λεγόμενο “χρόνο συρροής” (δηλαδή το διάστημα μέχρι την εμφάνιση της μέγιστης παροχής) να κυμαίνεται από 1 έως 3,5 ώρες ανάλογα με τη λεκάνη.
Στην καταληκτική ενότητα της παρουσίασης, ο εισηγητής τόνισε πως η Άνδρος διαθέτει ικανούς «εγχώριους» υδατικούς πόρους για να καλύψει τις σημερινές αλλά και μελλοντικές ανάγκες, εφόσον προωθηθούν έργα αξιοποίησης όπως η κατασκευή χαμηλών φραγμάτων, η δέσμευση ανεξερεύνητων υδροφόρων περιοχών και η συμπληρωματική χρήση αφαλάτωσης. Ορθολογική διαχείριση σημαίνει επιστημονικός σχεδιασμός, αξιολόγηση φυσιογραφικών δεδομένων και συνδυασμός επιφανειακών, υπόγειων και εναλλακτικών λύσεων – όλα αυτά, με γνώμονα τη βιωσιμότητα και την κάλυψη των αναγκών του τόπου.
Παραδοσιακοί λίθινοι αναβαθμοί: Μία λύση βασισμένη στη φύση για τη διαχείριση του νερού
Ιωάννης Αλεξίου
Η παρουσίαση του κ. Ι. Αλεξίου εστίασε στους παραδοσιακούς λίθινους αναβαθμούς ως μία αποδεδειγμένα αποτελεσματική και περιβαλλοντικά συμβατή λύση για τη διαχείριση του νερού. Οι αναβαθμοί αυτοί, τοποθετημένοι σε ρέματα περιοδικής ροής, είτε με χρήση συνδετικού υλικού είτε χωρίς, επιτυγχάνουν τη μείωση της ταχύτητας ροής του νερού, τον σχηματισμό ρηχών λιμνών στα ανάντη, την αύξηση της κατείσδυσης στο έδαφος και τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων. Το όφελος είναι πολλαπλό: αντιπλημμυρική προστασία, βελτίωση της βιοποικιλότητας και υψηλή σχέση κόστους-οφέλους σε σύγκριση με τα κλασικά τεχνικά έργα («γκρίζες» υποδομές).
Στη συνέχεια παρουσιάστηκε πληθώρα παραδειγμάτων εφαρμογής της τεχνικής αυτής σε νησιωτικές και ηπειρωτικές περιοχές της Ελλάδας. Από τη Νάξο έως την Ίο, τα Κύθηρα, την Πάρο, τη Σίφνο και την Εύβοια, έργα με δεκάδες έως εκατοντάδες αναβαθμούς υλοποιήθηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη, με τεκμηριωμένη συμβολή στην αποκατάσταση της ροής ρεμάτων, την προστασία από διάβρωση και την ενίσχυση των τοπικών οικοσυστημάτων. Ειδική αναφορά έγινε στο πιλοτικό έργο στην Πάρο, με 34 αναβαθμούς στο ρέμα Καβουροπόταμου, καθώς και στην ανάγκη πολυετούς παρακολούθησης των επιπτώσεων στο περιβάλλον.
Η παρουσίαση ολοκληρώθηκε με τα προτεινόμενα κριτήρια επιλογής ρεμάτων για μελλοντική εφαρμογή της μεθόδου στην Άνδρο, τα οποία περιλαμβάνουν τη ροή (περιοδική και όχι συνεχής), την προσβασιμότητα, τη διαθεσιμότητα πέτρας, το γεωλογικό υπόβαθρο και την εγγύτητα σε γεωτρήσεις ή αρχαιολογικούς χώρους. Οι παραδοσιακοί λίθινοι αναβαθμοί, ως λύση βασισμένη στη φύση, αποτελούν ένα εξαιρετικό παράδειγμα σύνδεσης της τοπικής παράδοσης με τις σύγχρονες ανάγκες βιώσιμης διαχείρισης των υδάτινων πόρων.
Τουρισμός και διαχείριση νερού – Υπολογισμοί και παραδείγματα από την Τήνο – Κατευθύνσεις και επιλογές για το μέλλον
Νίκος Μπεντάου, Γιάννης Δελλατόλας
Η παρουσίαση των Νίκου Μπεντάου και Γιάννη Δελλατόλα, μελέτη περίπτωσης της Καρδιανής στην Τήνο, εστίασε στην ενδελεχή διερεύνηση της σχέσης τουρισμού και διαχείρισης νερού, προτείνοντας λύσεις βασισμένες σε δεδομένα, μαθηματικά μοντέλα και εμπειρικά παραδείγματα. Ξεκινώντας από την παρατήρηση ότι η ετήσια βροχόπτωση έχει μειωθεί σημαντικά (από 570mm το 2009 σε μόλις 226mm το 2018), και με μέσο όρο δεκαετίας τα 350mm, ο Bedau υπογράμμισε τον κίνδυνο υδατικής ανεπάρκειας, ιδιαίτερα σε περιοχές με τουριστική ανάπτυξη.
Αξιοποιώντας ως μελέτη αναφοράς το χωριό Καρδιανή, αναλύθηκαν οι ανάγκες ύδρευσης για 332 άτομα – είτε ως κάτοικοι είτε ως τουρίστες – με βάση τρία σενάρια κατανάλωσης: χαμηλό (170L/ημέρα), μέσο (250L) και υψηλό (μέχρι 750L/ημέρα για πολυτελή τουρισμό). Το υδατικό ισοζύγιο αξιολογήθηκε μέσω της κατηγοριοποίησης των αναγκών σε νερό υψηλής, μεσαίας και χαμηλής ποιότητας (π.χ. πόσιμο, υγιεινής, για πλύσιμο, τουαλέτες, κήπους). Παρουσιάστηκαν επίσης αναλυτικά τα δεδομένα για τη συλλογή βρόχινου νερού – με υπολογισμούς που λαμβάνουν υπόψη την επιφάνεια συλλογής, το ποσοστό αποδοτικότητας και την ένταση βροχόπτωσης.
Προτάθηκαν συγκεκριμένες παρεμβάσεις, όπως η χρήση τεχνητών υγροτόπων για καθαρισμό και επαναχρησιμοποίηση νερού, η υποχρεωτική εγκατάσταση δεξαμενών συλλογής βρόχινου νερού σε νέες κατασκευές, και η αποκατάσταση φυσικών ταμιευτήρων, όπως του Πολέμου Κάμπου. Έμφαση δόθηκε στην ανάγκη εμπλουτισμού του υδροφόρου ορίζοντα μέσω μικροφραγμάτων και διαχείρισης της απορροής. Τέλος, αναλύθηκε η έννοια του «εκπαιδευμένου τουρίστα», που καταναλώνει υπεύθυνα και προσαρμόζει τη χρήση νερού σε ένα πιο βιώσιμο πρότυπο (80L/ημέρα), προκειμένου να ενισχυθεί η βιωσιμότητα των νησιωτικών οικοσυστημάτων.
Χορηγοί
(Με αλφαβητική σειρά)
- Ανθός Γαυρίου
- Euro Car
- Explore Andros
- Fast Ferries
- Livada Natural Farm
- Golden Star Ferries
- Zairis Patisserie